Onderwijskwaliteit: over reacties en oorzaken

Het is duidelijk dat we in Nederland niet tevreden zijn over de kwaliteit van ons onderwijs. Voor het gemak ga ik me hier beperken tot het MBO, maar de vraag is of alles wat hier volgt niet voor de hele onderwijssector geldt.

Bij het gesprek over dat gebrek aan kwaliteit wordt steeds weer gewezen op dezelfde oorzaken:

  • scholen zijn te groot geworden
  • bestuurders zijn vooral uit op macht en zelfverrijking
  • docenten krijgen onvoldoende ruimte voor het uitoefenen van hun vak

Laten we dit vraagstuk eens nader bekijken.

Zo’n 70% van de effectiviteit van het onderwijs wordt bepaald door de kwaliteit van de interactie tussen docent en leerling. Als de resultaten achterblijven moeten we dus op de eerste plaats kijken naar de kwaliteit van die interactie. En als we beter onderwijs willen, dan kunnen we dus maar het beste investeren in die interactie. Lijken me logische conclusies.

De relatie tussen kwaliteit van interactie en omvang van de scholen?

Mij lijkt het vergezocht om te vermoeden dat hier een eenvoudige, eenduidige relatie te leggen valt. Wat er gebeurt tussen docent en leerling hangt toch vooral af van de kwaliteit van die docent? En op een of andere manier lukt het ons niet om aan die kwaliteit heldere eisen te stellen. Zo hebben we bijvoorbeeld weinig invloed op de manier waarop docenten hun verplichte scholingstijd invullen. Dus is het maar de vraag of deze tijd echt gebruikt wordt en of dat op een effectieve manier gebeu

De relatie tussen de kwaliteit van de interactie en de bestuurder?

Persoonlijk heb ik niet de illusie dat ik in mijn rol als bestuurder direct kan sturen op verhoging van de kwaliteit van hetgeen zich afspeelt tussen docent en leerlingen. Uiteraard kan ik wel een indirecte invloed uitoefenen in termen van werkomstandigheden in de breedste zin van het woord.

Helaas krijgt het gesprek over de rol van bestuurders vooral inhoud door incidenten, (inderdaad ook echte) misstanden en vooringenomen journalistiek. Gelukkig kom ik in mijn werk nog steeds vooral collega’s tegen die schoolbestuurder werden om een positieve rol te spelen in de kwaliteit van het onderwijs in een snel veranderende samenleving. En misschien is dat wel de positie van de bestuurder op het speelveld: het snijvlak van school en omgeving. In de gaten houden wat daar gebeurt en met de mensen in school en omgeving bedenken hoe de school daar het beste op kan reageren. Tenslotte proberen om die reactie zo goed mogelijk te faciliteren.

De relatie tussen de kwaliteit van de interactie en de professionele ruimte van de docent?

Ook hier heb ik twijfels over deze relatie. Het bieden van ruimte aan docenten is een vanzelfsprekendheid geworden die we, zo lijkt het soms, niet meer ter discussie mogen stellen. Dat gebeurt onder verwijzing naar de autonomie van professionals. Maar hoe zit dat bij advocaten, verplegend personeel, chiriurgen, accountants? Volgens mij allemaal beroepen die binnen de definitie van professional vallen. En tevens allemaal beroepen waarbij de uitvoering gebonden is aan een groot aantal uitvoeringsregels. Het bieden van ruimte is dus geen vanzelfsprekendheid en volgens mij evenmin een garantie voor kwaliteit.

6 Responses to “Onderwijskwaliteit: over reacties en oorzaken”


  1. 1 gertjanstoker 22 april 2012 om 19:48

    Hallo Frank, wat een pittige blog schrijf je hier. Je blog lezende ben ik evenwel van mening dat je jouw rol als bestuurder marginaliseert. Ikzelf geloof sterk in het laten leven en aanwakkeren van het heilige vuur in de interactie. Ik denk dat het daarbij goed is dat docenten uitgedaagd worden en gestimuleerd worden om het beste uit henzelf te halen.

    Op het moment dat de docent niet meer gewaardeerd wordt en aangesproken wordt op zijn professionaliteit en kwaliteit van de interactie met zijn deelnemers is het einde in zicht. Ik zie heel veel bevlogen bestuurders en dito docenten. Ik vrees dat het enthousiasme op strategisch niveau en op operationeel niveau elkaar niet bereikt vanwege een niet goed functionerend tactisch niveau.

    Dat is nu iets waarop een bestuurder actie kan ondernemen, ben benieuwd naar jouw visie hierop.

    Groet
    Gertjan Stoker

    • 2 Frank van Hout 22 april 2012 om 20:27

      Hallo Gert Jan,

      Je zegt dat ik de rol van de bestuurder marginaliseer. Daarmee snijd je wel een dilemma aan. Ik denk dat wij als bestuurders veel kunnen doen, maar betwijfel inderdaad of dat een erg directe relatie heeft met de kwaliteit van interactie in het onderwijsproces. En daar gaat het om in dit blog.
      Binnen een school is er nog veel meer dat er toe doet. Daar zitten zaken bij waarop je een veel duidelijkere invloed hebt.
      Voor wat betreft de docent en de kwaliteit van de docent, liggen er wel enkele uitdagingen op de plank waar je als bestuurder mee aan de slag moet. Waarschijnlijk kom ik daar in een volgend blog uitgebreider op terug. Maar ik denk daarbij aan:
      – het scherper bewaken van een ondergrens als het gaat om de kwaliteit van docenten
      – het meedenken over en opzetten van professionalisering die daadwerkelijk effectief is als het gaat om kwaliteit van het primair proces
      – het ontwikkelen van werkwijzen waarmee we, al dan niet gedwongen door de politieke werkelijkheid, meer kunnen doen met minder middelen.
      Dat laatste zal op een of andere manier de productiviteit van de school ter discussie stellen. Ik denk dat die omhoog moet en dat dat alleen gebeurt als we verschillende maatregelen treffen.

      • 3 gertjanstoker 23 april 2012 om 07:24

        Hallo Frank,

        dank voor de reactie, eens dat je als bestuurder geen directe relatie hebt naar kwaliteit van interactie. Ik vraag me daarbij af wat wel een directe relatie daarbij heeft (wellicht een idee voor een volgens blog?).

        Ten aanzien van de docent en de kwaliteit van de docent heb ik nog een aanvullende suggestie. Ik ben zelf hard aan de slag om mijn verplichtingen na te komen als registeraccountant middels een systeem van permanente educatie, ik moet daar elk jaar (steeds meer) voor aan de slag om mijn deskundigheid op peil te houden.

        Ik heb gelezen dat die plannen ook bestaan voor docenten, zou dat zeer omarmen. Ten eerste omdat dat inzichtelijk wordt of inderdaad invulling gegeven wordt aan de deskundigheidsbevordering, want het register wordt bewaakt om te voldoen aan de verplichtingen en ten tweede om de docenten de gelegenheid te geven om meer bewust te gaan sturen op de inrichting van hun deskundigheidsbevordering.

  2. 4 Marjo van Vliet 23 april 2012 om 07:39

    De kwaliteit van onderwijs kan omhoog als je kwaliteitsverbetering als uitdaging voor de eigen onderwijsorganisatie ziet:
    1. In iedere onderwijsorganisatie 1 of 2 personen de aanslingerfunctie te geven op het gebied van kwaliteit,
    2. Te investeren in verhoging van kwaliteit door dat ook echt in tijd uit te drukken in een onderwijsaanstelling.
    3. De verantwoordelijkheid voor reële kwaliteitsverbetering met de bijbehorende bevoegdheid (empowerment) bij de docenten te leggen.
    4. Niet de individuele docent verantwoordelijk te maken voor de kwaliteit in zijn lessen, maar een team van docenten per vak georganiseerd.
    5. Als bestuurder de personele, financiële en fysieke omstandigheden waarborgen, waardoor de teams die verantwoordelijkheid ook echt kunnen dragen. Dat vraagt om een clustering van lokalen bijvoorbeeld, een gezamenlijke werkkamer, roosters die het maken van contact zo veel mogelijk bevorderen, specialismen bevorderen.
    6. Actief kennis- en personeelsmanagement voeren: hoe kun je maken dat een team beter functioneert?
    7. Actiever vakspecialisten een bijdrage laten leveren aan het verwezenlijken van je onderwijsdoelen.
    8. Onderwijs primair zien en beschrijven als een doelgericht, opbrengstgericht proces, en niet als een reeks activiteiten.
    9. Dit neergelegd is in doelgerichte, resultaatgerichte studiewijzers.
    10. Een kwaliteitshandboek waarin bijvoorbeeld formats voor toetsen of beoordelingen staan.
    11. Horizontaal programmeren (d.i. vakoverstijgend) mogelijk maken. De docenten moeten zich bewust zijn waar gelijkende doelen ook nagestreefd worden, opdat ze er actief naar kunnen verwijzen.

    Ik zie de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit in onderwijs dus vooral liggen bij die personen die de macht hebben om op de juiste cultuur binnen een organisatie te sturen, randvoorwaarden te creëren waarbinnen en waardoor docententeams optimaal kunnen functioneren, en daardoor hogere opbrengsten kunnen halen.

  3. 6 SpelenOmTeleren 14 december 2012 om 21:57

    Volgens mij zou men meer gebruik gaan maken van de technologie en gewoon wat meer gaan spelen. We hebben tegenwoordig de zogenaamde tabletten die vol kunnen worden gegooid met allemaal leuke spelletjes waar men zich niet alleen vermaakt maar leert wat mee. Zo ingewikkeld is het toch niet als men maar het wilt.
    Bedankts!


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s




Mijn laatste tweets

Archief

Categorieën


%d bloggers liken dit: