Advies aan de (in)formateurs omtrent de toekomst van het MBO

Het actieplan van minister van Bijsterveldt biedt een goede basis om op door te bouwen. Het spreekt aan in de sector omdat het een hoog ambitieniveau kent en omdat het MBO als stevig alternatief gezien wordt voor de HAVO als opstap naar het HBO.

Het is dan ook verstandig om door te gaan op de ingeslagen weg als het gaat om een van de belangrijkste onderdelen uit het actieplan: intensivering van onderwijs. Dit wordt vertaald in:

  • Meer onderwijstijd per leerjaar, waarbij begeleide onderwijstijd en BPV (lees: stage) afzonderlijk benoemd en gewaardeerd worden.
  • Daar waar mogelijk inkorten van vierjarige opleidingen op niveau vier. Door intensivering moet het lukken om deze opleidingen grotendeels terug te brengen naar drie jaar. Dat maakt ook het “tijdsverlies” dat optreedt t.o.v. een leerroute via de HAVO minder groot. Naar mijn idee zal dit voor het grootste deel van de studenten aan het MBO ook motiverend werken. Te vaak horen we nu nog dat onze studenten zich in de school(banken) zitten te vervelen.

Een valkuil hierbij is de inmiddels vaak genoemde AVO-isering van het beroepsonderwijs. Jongeren kiezen niet voor niets voor een beroepsopleiding. Dat zegt iets over wát zij willen leren, maar ook over hóe zij dat willen doen. Om dat vorm te geven kies ik voor de term “modern beroepsonderwijs”. Dat vindt niet plaats in de “traditionele” setting van het klaslokaal, maar juist voor een belangrijk deel in praktijksituaties. Van belang daarbij is dat er voldoende omvang en kwaliteit van begeleiding gewaarborgd wordt. Dus:

  • Moet er ruimte bestaan voor onderwijs in praktijksituaties dat niet als stage, maar als volwaardig begeleide onderwijstijd geldt.
  • Moet onderwijs met behulp van IT, op adequate manier begeleid, meetellen als onderwijstijd.

Toch zou het goed zijn om op dit moment de ingeslagen weg op een aantal punten aan te passen. Wat mij betreft gaat het dan in elk geval om het volgende:

Hef de dreigende beperking van de verblijfsduur op. Een aantal jongeren, met name uit sociaal zwakkere milieus, blijkt baat te hebben bij de mogelijkheid om (langzaam) op te klimmen. Zij beginnen vaak met een opleiding op een niveau dat lager blijkt dan hun ambitie en potentie. Geef hen de kans door te gaan! Zeker met de huidige oplopende jeugdwerkloosheid is beperking van de verblijfsduur contraproductief. Enkele jaren geleden was Nederland succesvol in het voorkomen van jeugdwerkloosheid door maatregelen uit het actieplan jeugdwerkloosheid. Een belangrijk onderdeel van dat actieplan was het stimuleren van jongeren om langer op school te blijven en uiteindelijk op een hoger niveau uit te stromen naar de arbeidsmarkt. Op die manier werd voorkomen dat zij te snel in de bakken van het UWV terecht zouden komen. Bovendien werden ze, door het bereiken van een hoger niveau,  beter inzetbaar op de arbeidsmarkt.

Zorg voor betaalbaarheid van duurdere opleidingen. Dit geldt met name in de sector techniek. Het is terecht dat gekeken wordt naar manieren om de financiering van  het MBO te vereenvoudigen. Dat kan door het aantal verschillende bekostigingsfactoren, zoals momenteel gehanteerd, te verkleinen. Maar dit dreigt door te schieten als we alles over één kam gaan scheren. Los van directe financiële gevolgen hiervan dreigt het op deze manier zeer onaantrekkelijk te worden om juist de opleidingen die we zo hard nodig hebben in de lucht te houden.

Houd rekening met regionale verschillen. Stimuleer samenwerking/afstemming scholen, bedrijven en overheid juist ín de regio. Daar moet gekeken worden of en hoe opleiding en (toekomstige) arbeidsmarkt bij elkaar passen. Centrale, landelijke regie op dit onderwerp leidt al snel tot maatregelen die in een bepaalde context een averechts effect hebben.

Voorkom té smalle vakopleidingen. Om de algemene vorming én de duurzame inzetbaarheid van de toekomstige werknemers te waarborgen is het van belang dat het MBO een brede basis biedt. In overleg met het regionale bedrijfsleven zou deze basis aangevuld moeten worden met relevante specialisaties. De betaalbaarheid van ons onderwijs wordt bevorderd als die specialisaties aangeboden worden in en/of met het bedrijfsleven. Op die manier wordt zowel de afstemming tussen onderiwjs en arbeidsmarkt bevorderd, als het streven naar een leven lang leren in de lucht gehouden.

4 Responses to “Advies aan de (in)formateurs omtrent de toekomst van het MBO”


  1. 1 hminkema 24 september 2012 om 06:59

    De wensen en ambities klinken mij goed in de oren. Maar kritische noten zijn hopelijk ook welkom.

    1. Er wordt geklaagd – niet in de laatste plaats door leerlingen – over te weinig contacttijd; geroosterd dan wel uitgevoerd. Je stelt hier voor om ‘begeleide onderwijstijd’ en de stage apart te benoemen en waarderen. Goed idee. Maar a) is er niet een essentieel verschil tussen gewoon les hebben van een echte, bevoegde leraar die instructie, oefening en feedback geeft, en ‘begeleid’ door een oppasser achter de computer hangen (een veelgehoorde klacht van leerlingen)? Hoe wil je zo’n verschil honoreren? En b) denk je dat zo’n onderscheid maken op papier op zichzelf voldoende zoden aan de dijk zet? Moeten er niet gewoon hardere afspraken worden gemaakt over een minimum aan echte onderwijstijd (les door bevoegde leraren en praktijkopleiders)? Door wie te controleren en handhaven?

    2. Je stelt voor om mbo-4 driejarig te maken. Zonder concessies aan het eindniveau, neem ik aan. Maar a) is er dan nu voldoende reden tot tevredenheid over het behaalde eindniveau van mbo-4? De mbo-instroom in de hbo-pabo’s (mijn branche) blijkt nu al erg zwak. Het behaalde mbo-diploma garandeert in de meeste gevallen niet genoeg kennis en vaardigheden. Waarom zou ik er dan voorstander van moeten zijn om hun mbo-opleiding met een jaar te bekorten? En hoe zit het in de andere branches: zijn de hbo-opleidingen daar zó tevreden over hun mbo-instroom dat het mbo wel een jaartje korter kan?

    3. Als ik je voorstellen samenvat, kom ik uit op: minder les. In plaats daarvan reken je op computers en op stagebegeleiding. Ik vind het op zich opmerkelijk als scholen er voor pleiten om minder les te geven. Want onderwijs en lesgeven hebben traditioneel veel met elkaar te maken. En als je goede leraren hebt, kunnen leerlingen veel leren van de lessen.
    De geschetste alternatieven bieden kansen, maar ook risico’s. Kan het beruchte ‘hangen’ achter de computer in combinatie met weinig echte lestijd (en dus weinig appèl en individuele feedback, en vaak minder motivatie) wel worden voorkomen? Wat de stages betreft: zijn we zo tevreden over de stageverschaffers en hun begeleiding dat je je daar als opleiding voor elke student op kunt verlaten?

    Ik deel je pleidooi tegen beperking van de verblijfsduur. Jongeren kunnen beter in opleiding blijven dan werkloos thuis zitten.

    Er zit een zekere spanning in je pleidooi tégen ‘AVO-isering van het MBO’ en vóór ‘brede MBO-opleidingen vanwege de algemene vorming’.

    Tot slot je zorg over de financiering. Blijven de opleidingen wel betaalbaar? Het lijkt me dan goed om te kijken naar hoe het met die betaalbaarheid is gesteld. Een bezoekje aan het CBS leerde mij dat het MBO in 1998 ca. 22.800 euro per diploma vergoed kreeg uit Den Haag, en dat dit bedrag in twaalf jaar is opgelopen naar 37.800 euro. Een gigantische schep geld erbij dus: 65% extra, in net aan een decennium. Dit kan niet worden verklaard door het aantal leerlingen; dat steeg wel, maar dat is hier verdisconteerd omdat het de *uitgaven per diploma* betreft. Een gestegen leerlingaantal maakt een opleiding doorgaans goedkoper, niet duurder.

    Kortom, als het mbo er in 1998 in slaagde om een leerling voor 22.800 aan een diploma te helpen, waarom zou dat dan in 2010 voor 37.800 euro niet meer lukken? De kosten voor leraren en lesgeven zijn het probleem niet: die stegen met hooguit de inflatie. Misschien goed om eens kritisch naar de andere kosten te kijken. Die zijn dan explosief gestegen, als ik me niet vergis.

  2. 2 hminkema 24 september 2012 om 07:02

    Voor wie de getallen graag met eigen ogen bekijkt: http://bit.ly/OOwmvg

  3. 4 Toos de Rijk 11 oktober 2012 om 07:52

    Die AVO-isering is een probleem: het is niet motiverend en de leerlingen komen er niet voor naar school. Maar ook het niveau taal en rekenen op MBO4 is te laag voor doorstroom naar HBO. Overigens is ook het niveau van taal en rekenen op niveau 2 en 3 te laag.
    Binnenkort moet iedere leerling echter centraal examen taal en rekenen doen. Vaklui zullen hun diploma niet halen omdat ze zakken voor taal en rekenen. Is dat wat we willen?

    Waarom hoor ik nooit deze oplossing: je kunt een diploma niveau 2 halen zonder taal en rekenen. MAAR: om door te stromen naar niveau 3 heb je wel taal en rekenen nodig. En zo ook bij niveau 3 en 4. Dus: voor doorstroom naar HBO heb je taal en rekenen nodig op HAVO niveau. Maar om als vakman/vrouw aan het werk te gaan heb je een niveau lager nodig (voor taal en rekenen).

    Iemand die later alsnog beslist om een niveau hoger te willen kan een aparte cursus taal en rekenen volgen voor toelating.

    Een bezuiniging is het misschien niet, maar de onderwijseuro wordt wel beter besteed. En het ontneemt geen kansen aan leerlingen die niet goed zijn in taal en/of rekenen.

    En wat die bezuinigingen/ toename van het besteedde geld in MBO betreft: de rompslomp om het onderwijs heen kost veel te veel tijd. Alle contracten, OOK’s, POK’s en daarvoor vereiste handtekeningen van allerlei partijen, de kenniscentra met hun permanente wijzigingen van dossiers, de goedkeuringen van BPV adressen, de accountantscontroles, de projectjes met extra financiering, de modieuze onderwijsondersteuners, enzovoort: het kost allemaal veel te veel tijd en het levert nauwelijks kwaliteitsverschil.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s




Mijn laatste tweets

Archief

Categorieën


%d bloggers liken dit: