Als je niet alles kunt wat je wilt, …. (over onhaalbare eisen en oplossingen)

Afbeelding

Het MBO heeft in de wet een drievoudige opdracht meegekregen:

  • opleiden voor een beroep (vakopleiding)
  • toerusten voor de maatschappij (burgerschap)
  • voorbereiden op een leven lang leren (leerhouding)

Twee van de drie doelen die ik hier benoem lijken me niet exclusief voor het MBO. Het hele onderwijs zou leerlingen en studenten moeten toerusten voor actieve participatie in de maatschappij. En een leven lang leren is ook niet voorbehouden aan MBO-studenten.

Als MBO-instelling hebben we overigens nog een andere “dubbele”opdracht. Naast het toeleiden naar de arbeidsmarkt (vakopleiding) leiden we ongeveer 50% van onze niveau 4 studenten op voor een vervolgopleiding aan het HBO (vooropleiding).

Bij het combineren van al deze verschillende doelstellingen ervaar ik momenteel enkele problemen. En ik denk over een oplossing daarvoor. Dit laatste ter geruststelling. Dit blog gaat niet over een probleem, maar over een mogelijke oplossing!

Het hele onderwijs wordt momenteel gevraagd om na te denken over een aanpak die moet leiden tot een betere beheersing van de basisvakken, zoals we die momenteel zien: Nederlandse taal, rekenen (en Engels). Dat lijkt me terecht. Als onderdeel van de algemene ontwikkeling die moet leiden tot een invulling van burgerschap en tot een actieve leerhouding zijn dit onmisbare vaardigheden.

Het lijkt inmiddels ook niet meer echt ter discussie te staan dat het niveau op deze gebieden in de afgelopen jaren te zeer omlaag gegaan is. Ik accepteer dat standpunt nu, zonder dat ik echt weet of het waar is. Overigens denk ik wel dat er ook de nodige kennis en vaardigheden in de plaats gekomen is voor deze niveauverlaging.

Het terugbrengen van kennis en vaardigheden om het gewenste niveau is een kwestie van lange adem en moet op jonge leeftijd beginnen. Dat neemt niet weg dat we, om een verloren generatie te voorkomen, breed in moeten zetten om “te redden wat er te redden valt”.

Het is dan ook terecht dat het MBO de opdracht krijgt om fors in te zetten op deze vakken. De vraag is echter of het reëel is om de gevraagde resultaten daadwerkelijk te verwachten. Onlangs hoorde ik weer dat 60% van de instromende MBO-studenten bij binnenkomst een rekenniveau bleek te hebben dat onder het eindniveau basisschool ligt. Hoe verwacht men dat dit vervolgens in 2-4 jaar hersteld kan worden?

De inspanningen van primair en voortgezet onderwijs leiden binnen enkele jaren hopelijk tot een verhoging van het beginniveau in het MBO. Maar de vraag is nu wat we in de tussenperiode doen.

Nogmaals: op de eerste plaats werken we ook in het MBO met man en macht aan een verhoging van het niveau op de drie genoemde gebieden. Docenten worden daartoe geprofessionaliseerd en in het rooster wordt er tijd voor vrijgemaakt. Wat we verder ook doen om zaken aan te passen en/of op te lossen … deze inspanning moet blijvend geleverd worden!

De exameneisen zoals die nu echter voor het MBO geformuleerd zijn, lijken mij, ondanks alle inspanningen, onhaalbaar. Als we niets doen, betekent dat de komende jaren een forse verhoging van de ongediplomeerde uitstroom of een forse verlaging van het uitstroomniveau.

Dat betekent een forse aderlating op het gebied van die andere doelstelling van het MBO: het bieden van een vakopleiding. Het valt niet te ontkennen dat beheersing van (alledrie) deze basisvaardigheden niet voor alle MBO-studenten even relevant is, als je kijkt wat ze nodig hebben voor hun toekomstig beroep. Ook werkgevers bevestigen dit. ZIj pleiten steeds weer voor meer aandacht in de opleiding voor de vakvaardigheden. Dit mag van hen best ten koste van Nederlands, rekenen en Engels gaan. Uiteraard moeten we hier wel onderscheid maken met beroepen waarvoor deze vakken (ook) tot de beroepsvaardigheden horen.

Voor degenen die doorstromen naar het HBO is dat natuurlijk heel anders. Daar zien we dat een goede beheersing van deze vakken van groot belang is als het gaat om de kans op succes. Het loslaten van de gestelde eisen leidt wellicht direct tot een verdere verlaging van de succeskansen van MBO-studenten op het HBO.

Wat te doen?

Zoals gezegd hoop ik dat we hier met een tijdelijk probleem te maken hebben. De structurele aandacht voor deze vakken vanaf jonge leeftijd in combinatie met de eisen die gesteld worden in het kader van diplomering zouden binnen een aantal jaren tot een niveauverhoging moeten leiden.

In de tussenliggende periode pleit ik voor een dubbel systeem van diplomering in het MBO. Dat betekent dat voor opleidingen twee soorten diploma’s uitgereikt gaan worden: diploma’s met en zonder doorstroomrecht.

Kort gezegd: wie door wil studeren op een hoger MBO-niveau of een HBO-instelling moet op de gebieden Nederlands, rekenen en Engels voldoen aan de exameneisen zoals deze momenteel gesteld zijn. Wie daar niet aan kan voldoen, maar wel beschikt over alle kennis, vaardigheden en overige eisen die de arbeidsmarkt stelt, kan een diploma ontvangen zónder doorstroomrecht.

Voor de korte termijn voorkomen we daarmee een aantal problemen:

  • een tekort aan werknemers doordat te weinig MBO-studenten aan de diploma-eisen kunnen voldoen, terwijl zij wel in staat zijn om het desbetreffende beroep adequaat uit te oefenen
  • een verlaging van de motivatie van studenten, omdat zij het behalen van een diploma ervaren als een hopeloze missie, want er worden onhaalbare eisen gesteld op terreinen die voor uitoefening van het gewenste beroep niet noodzakelijk zijn
  • een verhoging van het succes van MBO-studenten op het HBO omdat hun instroomniveau beter aansluit bij eisen en verwachtingen van die sector

11 Responses to “Als je niet alles kunt wat je wilt, …. (over onhaalbare eisen en oplossingen)”


  1. 1 rWiersema 8 september 2013 om 12:30

    goed verhaal! Verschillende diploma’s is een prima oplossing. de branche heeft daar volgens mij geen moeite mee.

  2. 2 Eus van Hove (@eusvanhove) 8 september 2013 om 15:16

    Extra lessen vakkennis is al dagelijkse praktijk voor niveau 4 leerlingen die willen doorstromen naar het HBO. Maar je kunt je afvragen of dit een goede ontwikkeling is. Het MBO moet toch een curriculum kunnen aanbieden waarmee VMBO-ers in 3 à 4 jaar tijd op HAVO 5 niveau uitkomen?
    Het VAVO weet dit voor veel VMBO-ers in één jaar tijd voor elkaar te krijgen!

    Het MBO moet meer investeren in het primaire proces, d.w.z. investeren in gekwalificeerde docenten en voldoende goede lessen.

  3. 3 Jos Jongen 8 september 2013 om 16:09

    Ik ben het er helemaal mee eens. Ik vind wel dat de avoisering van het beroepsonderwijs te ver doorschiet. Dat moeten we durven te benoemen.

    Het is ook maar de vraag of het basisonderwijs en het vmbo in de toekomst wel in staat is om voor alle leerlingen het 2f niveau voor taal en rekenen te realiseren.
    Maak taal- en rekenniveau bepalend voor doorstroommogelijkheden voorzover de generieke taal- en rekeneisen de eisen voor het beroep overschrijden.
    We moeten deze nuancering durven te maken in het belang van de studenten en de werkgevers.

  4. 4 Hartger Wassink 9 september 2013 om 19:32

    Doet me denken aan het verhaal van een MBO-opleiding International Business die net een heel curriculum in het Engels had opgezet: voorbereiden op een beroep, nietwaar? Toen kwamen de verplichte taal- en rekentoetsen en moest een groot deel van het curriculum toch weer in het Nederlands gegeven worden, omdat het niet te doen was om studenten in het Engels voor te bereiden op toetsen die in het Nederlands afgenomen zouden worden. Grote teleurstelling onder een zeer gemotiveerd docententeam…
    Alsof je een auto bestuurt door voortdurend in de achteruitkijkspiegel te kijken…

  5. 5 Jan Zuur 12 september 2013 om 08:40

    Ik ben het helemaal eens met de oplossing, maar voor de doorstroming naar het HBO zou ik niveau 5 (Associate Degree) willen toevoegen aan het MBO. Hiermee zou je de verkorte opleidingen, immers het MBO is voornamelijk teruggegaan van 4 naar 3 jaar, weer met 1 a 2 jaar kunnen verlengen, waarmee de student ook weer een betere beroepskans heeft. En eventueel in twee jaar de bachelor degree nog halen. Instellingen als LOI en NCOI spelen hier al mooi op in.
    Ik ben mij bewust dat dit een officiële HBO opleiding is (wettelijk erkend), maar het MBO kan zich toch liëren aan een HBO instelling?
    Binnen het MBO zitten voldoende docenten met het universitaire graad (HBO Master of beter), waardoor het voeren van de Associate Degree verdedigd kan worden. Hierbij opmerkende dat binnen het HBO nog voldoende docenten zitten zonder een universitaire graad.
    Met deze oplossing zouden wij van het MBO weer een beroepsopleiding kunnen maken en diegenen die naar het HBO willen, daarvoor klaarstomen met al een stukje HBO. Win-win situatie?

  6. 6 Karin Winters 24 september 2013 om 06:33

    Goed verhaal! Ik zie er ook van komen dat verschillende branches weer zelf incompany gaan opleiden en certificeren/diplomeren zodat ze van taal en rekenen af zijn. BBL leerlingen zijn maar 1 dag per week op school, die 8 uur volproppen met taal, rekenen en LB is niet echt wenselijk. Misschien (in het kader van #omdenken) toch meer kijken naar digitaal aanbieden van een aantal onderdelen en de vakanties SummerCourses aanbieden…maar dat is natuurlijk niet de oplossing. Vind jouw suggestie van 2 verschillende diploma’s een heel goede!! Zijn er nog andere collega’s van je die er zo over denken?

  7. 7 Warner Boer 24 september 2013 om 16:10

    Ik mis twee belangrijke aspecten in deze discussie. Er zijn qua taalvaardigheid hele grote verschillen tussen leerlingen van hetzelfde niveau en leerjaar. De ene leerling heeft dus veel meer behoefte aan taalondersteuning dan de ander. En het andere aspect, Frank noemt dat aan het begin, is dat we leerlingen niet alleen opleiden voor een beroep of vervolgopleiding. We willen ook dat ze zich redelijk zelfstandig kunnen redden in de samenleving. En dat vereist een bepaald niveau van taal- en rekenvaardigheid. We moeten ons onderwijs dus anders organiseren, liefst nu al voor die groep die anders tussen wal en schip valt.

  8. 8 Jaap de Mare 26 september 2013 om 07:16

    Ik wil hier graag een ander aspect in de discussie brengen: de inzet van ICT en interactieve leermiddelen om studenten ‘op niveau’ te brengen qua taal en rekenen. Ik zie bij veel ROC’s de automatische reactie om deze vakken op dezelfde manier aan te bieden als theorievakken: met behulp van klassikaal onderwijs. En omdat er een grote diversiteit is binnen bestaande klassen (zie ook de bijdrage van Warner Boer) wordt dit dan vaak ‘horizontaal’, op niveau, georganiseerd.
    Echter, rekenen, en in mindere mate taal, is iets dat met ‘drill and practice’ goed kan worden geleerd. En dat is precies het gebied waar educatieve software heel geschikt voor is: de aangeboden lesstof en oefeningen worden aangepast aan het niveau van de student. Dit soort software wordt in het MBO, en ook in het VO, niet zo veel gebruikt. Echter, in het PO, waar ‘drill and practice’ veel belangrijker is (rekenen, topografie, werkwoordsvormen etc.) zien we het veel meer. Dat is overigens ook de reden waarom de ‘vier in balans monitor’ van Kennisnet in het PO al veel eerder dan in de andere sectoren een significante inzet van ICT zag.
    Oftewel: laten we slim gebruik maken van deze mogelijkheden om studenten met achterstanden in rekenen en taal (althans sommige aspecten van taal) snel ‘op niveau’ te brengen zodat ook zij door kunnen stromen naar het HBO. Daar is vooral een inspanning van de student voor nodig – minder van de instelling.

  9. 9 Paul Laaper (@sienjaal) 1 oktober 2013 om 11:57

    Dag Frank,
    ik ben blij verrast dat er nu eindelijk een cvb-lid in beweging komt rond deze materie en zich uitdrukkelijk hard maakt voor een oplossing. Ik wil graag een paar opmerkingen maken.
    1. In je post gaat het vooral om mbo 4 leerlingen. Het probleem speelt net zo hard, misschien wel harder bij niv 1, 2 en 3, alhoewel het nog niet bekend is of de kwalificerende eis ook voor niv 1 gaat gelden. Niv 2 en 3 leerlingen dreigen dus ook uit de vakboot te vallen.
    2. Ik werk zelf in het volwassenenonderwijs, leeftijdcat. 20-60. Deze mensen willen op latere leeftijd een vakdiploma halen. Bijna de helft van onze groepen is hoger opgeleid, hbo en academisch, en heeft meerdere jaren werkervaring achter de rug. Deze mensen zitten niet te wachten op een kwalificatie Nederlands of rekenen, sterker nog, de academici uit de bèta-richting kijken me ongelovig aan als ik hen vertel dat ze een rekentoets moeten maken. Dat geldt ook voor de Engelsman die ik vorig jaar had en de Australiër van dit jaar: hen moet ik een toets Engels afnemen.
    3. In de EU is er een vrij verkeer van mensen en arbeid. We halen de vakmensen uit het buitenland, o.a. Polen, en blijkbaar kunnen die uitstekend functioneren zonder getoetst te zijn op Nederlands en rekenen.
    4. In 2011 schreef ik een blogpost over deze materie n.a.v. een discussie die in de pers gevoerd werd. Leonard Geluk waarschuwde er toen al voor dat een roc een slap aftreksel van het havo zou worden, zonder noemenswaardige tijd voor vakonderwijs. Dit geldt vooral voor bbl-opleidingen waarbij de leerling maar 1 dag per week naar school komt.
    5. Ik blijf me verbazen dat roc’s de vloedgolf aan ongekwalificeerde uitstroom die dreigt niet aan (willen) zien komen. Dit moet hen toch vreselijk veel geld gaan kosten?
    Uit de opmerkingen mag blijken dat ik je oplossing van twee soorten crebo-diploma’s van harte verwelkom. Een aantal jaren geleden hebben we, om dezelfde redenen, geprobeerd een branche-diploma te realiseren met onze branche organisatie, helaas is dat toen niet gelukt. Ik hoop dat het jou lukt om voor een (groot) deel van de mbo-leerlingen het zicht op een vakdiploma te behouden en daarmee op een toekomst waar ze zelf voor gekozen hebben. Eeuwige dank van mij en vele vakdocenten zal je deel zijn.

    • 10 Frank van Hout 1 oktober 2013 om 21:25

      Beste Paul,

      Bedankt voor je reacte. Een puntje daaruit: wat mij betreft geldt mijn voorstel niet alleen voor mbo 4. Je kunt ook over doorstroomrechten spreken als studenten van niveau 2 naar 3 naar 4 willen. Daarvoor zou je taal- en rekenniveaus kunnen verplichten.
      Het vraagt allemaal natuurlijk nadere uitwerking, maar ik hoop dat ministerie/politiek het idee serieus willen overwegen

  10. 11 Paul Laaper (@sienjaal) 1 oktober 2013 om 12:15

    Ik zie dat ik nog één opmerking vergeten ben. Het blijft bizar dat er aan de man of vrouw voor de klas geen eisen op het gebied van taal en rekenen gesteld worden. In concreto betekent het dat aan een niv 2 leerling hogere eisen gesteld worden dan aan de docent die voor een niv 4 opleiding staat. Daar zou ik me nou zorgen om maken.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s




Mijn laatste tweets

Archief

Categorieën


%d bloggers liken dit: