Archive for the 'MBO blogs' Category

Het kán niet alleen anders, het móet ook anders

069c066

“Ons onderwijs leidt op volgens een stramien dat zinvol was in een heel andere tijd dan waarin we nu leven.” Wie mijn blog al eerder las, weet dat zo’n zin mij aan het lezen en denken zet.

Een kort blog daarover dit keer, en alweer vooral bedoeld om te verwijzen naar een artikel dat je echt niet mag missen. Afgelopen zaterdag schreef Valerie Frissen een betoog in het Financieel Dagblad. Daarin pleit zij voor forse veranderingen in het onderwijs, met name als het gaat om beoordelen en examineren. Daarbij kijken we namelijk slechts op één moment naar een beperkt ontwikkelingsgebied.
Ofwel, “(een diploma) is niet meer dan een gestolde momentopname van je ontwikkeling, waarbij je bovendien maar op een beperkt scala vaardigheden bent getoetst”. En dat sluit al lang niet meer aan bij de vragen die de moderne samenleving aan kinderen, studenten en werknemers (van de toekomst) stelt.

En verder:
– waardeert het onderwijs slechts formele kennis, terwijl informele kennis minstens zo belangrijk en waardevol is
– leidt de ‘diploma-fetisj’ tot het alsmaar nastreven van hoger opleiden als het ultieme doel van onderwijs
– heeft deze miskenning van ‘lager’ opgeleiden een steeds groter tekort aan vakmensen tot gevolg
– wordt het onderwijs gedomineerd door standaardcurricula, waarin iedereen na een jaar of vier geacht wordt een diploma te halen
– waarmee (moderne) mogelijkheden voor maatwerk dat aansluit bij niveau en enthousiasme van iedere leerling/student ongebruikt blijven

Kortom,…. lezen!

Valerie Frissen over onderwijs

Kwaliteitsverbetering: slimmer, eerlijker en misschien zelfs beter…

Een aantal hogescholen wordt binnenkort gekort op de bekostiging omdat hun resultaten niet voldoen aan de gemaakte resultaatafspraken. Dat betekent dat zij met minder geld moeten gaan werken aan kwaliteitsverbetering. Een uitdaging, lijkt me. En wellicht het begin van een neerwaartse spiraal. Wat gebeurt er immers als zij die gewenste verbetering niet weten te realiseren? Nog minder geld?Met bovenstaande redenering probeer ik duidelijk te maken dat resultaatafspraken als middel voor kwaliteitsverbetering wel eens het tegengestelde effect kunnen veroorzaken.

Nou ben ik sowieso niet voor variabele beloning, zoals deze zowel in het hoger onderwijs als in het mbo een steeds groter deel van de bekostiging vormt. Maar ik ben wel blij dat er in het mbo voor een andere aanpak is gekozen, waarbij het niet (perse) om harde kwantitatieve resultaten hoeft te gaan, maar ook de mogelijkheid bestaat om kwalitatieve doelstellingen op te nemen in het kwaliteitsplan. 

Maar ook dat heeft zo zijn keerzijde. Enkele jaren geleden moest het hele mbo aan de slag met een kwaliteitsplan. Daar kwam al snel een extra onderdeel bij in de vorm van een plan voor excellentie. En intussen werd al gekeken of scholen het voortijdig schoolverlaten wel genoeg omlaag brachten (dat lukt aardig, maar de vraag is wat er gebeurt als de ondergrens van het haalbare gehaald wordt). Aan al deze zaken kan financiële beloning of straf gekoppeld worden. Dat geldt ook voor de laatste loot aan deze stam: het BPV-plan.

Dus inmiddels hebben alle scholen deze plannen opgesteld, ingediend en beoordeeld gekregen. En moeten zich over al deze plannen verantwoorden via tussenevaluaties, monitorgesprekken, etcetera. Dat leidt volgens mij tot ongewenste parallelle beleidscycli en daarmee tot ongewenste bureaucratie. Het ministerie geeft per onderdeel vaak aan wanneer op welke manier gepland, gemonitord en verantwoord moet worden. Volgens mij moet dat beter kunnen.

Ik ben immers absoluut niet tegen kwaliteitsverbetering en al evenmin tegen verantwoording. Scholen worden publiek bekostigd en moeten zich dus ook publiek (kunnen) verantwoorden over de manier waarop zij dat geld inzetten en de resultaten die zij daarmee bereiken.

Maar we moeten met elkaar niet willen dat er in april een opdracht naar een school gaat om binnen zes weken een BPV-plan te maken dat kan rekenen op draagvlak binnen de scholen. En daar is dan ook nog extra geld aan gekoppeld dat gedurende het lopende kalenderjaar toegekend, ontvangen en besteed moet worden. Daarmee maak je scholen gek en heb je verwachtingen die niet verantwoord te realiseren zijn.

Zou het niet veel beter zijn als het ministerie met deze sturing aansluit bij de bestaande gang van zaken? Zou kwaliteitsverbetering geen onderwerp moeten worden van het jaarverslag? En dan niet alleen in het terugkijken, maar juist ook in het vooruitkijken. Ofwel, laat scholen presenteren waar zij komende jaren aan willen werken op het gebied van kwaliteitsverbetering. Niet in een apart plan, maar als onderdeel van het jaarverslag (dat dan dus niet alleen verslag, maar ook plan wordt). 

Op die manier kunnen de beleidscycli van ministerie en scholen meer synchroon gaan lopen. Dat zou er als volgt uit kunnen zien:

  • In mei/juni geeft het ministerie aan of er bijzondere onderwerpen/verwachtingen zijn waar scholen zich op moeten richten. 
  • Daarbij wordt ook duidelijk gemaakt wat dat betekent voor de bekostiging in de komende periode. 
  • Scholen kunnen vervolgens na de vakantie beginnen met het maken van een plan voor het komend jaar (of het eventueel aanpassen van een bestaand meerjarenplan)
  • Die plannen kunnen dan gekoppeld worden aan de inzet van middelen, zoals dat zichtbaar wordt in de begroting
  • Dit alles resulteert in een jaarverslag/-plan waarin dat bestaat uit de volgende onderdelen:
  1. Het jaarverslag zoals we dat kennen, inclusief financiële verantwoording
  2. De inhoudelijke plannen voor het (dan al lopende) jaar, inclusief bijbehorende inzet van middelen
  3. De continuïteitsparagraaf, zoals we die nu kennen, waarin ook ingegaan wordt op kansen en bedreigingen ten aanzien van de beoogde kwaliteitsverbetering. 

Al met al niet veel minder werk, maar wel passend in het leefritme van de school en daardoor minder stress veroorzakend en waarschijnlijk effectiever en efficiënter. 

Nieuwe kijk op levenslang leren

We MOETEN met z’n allen ons leven lang leren!
Tot zover het oude nieuws, want dat roepen we al jaren.
Maar … NU moet het ECHT!
Ja, ja … nog steeds oud nieuws…..

Het MOET wel, maar we DOEN het niet!
Ook zo’n bekend liedje, maar hier ligt het wat genuanceerder. Met name hoger opgeleiden lijken dit redelijk voor elkaar te hebben. Zij hebben de ambitie en potentie om zichzelf met enige regelmaat bij- op- of om te scholen. Maar juist de onderkant van de arbeidsmarkt en bepaalde kwetsbare groepen maken (te) weinig gebruik van de geboden mogelijkheden.

Over deze zaken las ik (weer) in een recente brochure van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: “Toerusten en verbinden” (OCW, juli 2016). Nou was ik al wat langer aan het denken over dit fenomeen. Daarbij werd ik vooral gestimuleerd door gesprekken met werkgevers die soms ook met de handen in het haar zitten. “Hoe krijg ik mijn mensen aan het leren? Er verandert van alles en ik moet ze daarin meekrijgen anders kan ik ze niet aan het werk houden. Maar na jaren hetzelfde doen, krijg ik ze niet meer in beweging…”
Tegelijk met deze geluiden, kwam ik tot de constatering dat wij met ons ROC eigenlijk veel te weinig voor elkaar krijgen op deze markt. En als je daar een opmerking maakt, wordt het verklaard met een verwijzing naar de CAO die onze kostprijs veel te hoog zou maken. Maar dat is natuurlijk alleen maar een reden om niet op prijs te gaan concurreren met andere aanbieders. En verder een goede aanleiding om na te denken over de vraag waarom men ondanks die hoge prijs tóch voor ons zou (kunnen/willen) kiezen…..

Nou was het dezelfde brochure van OCW die me het laatste zetje gaf om over dit onderwerp (na lange tijd) weer eens enkele gedachten in een blog te plaatsen. Daarin wordt nog maar eens gewezen op het feit dat onze omgeving zo snel verandert. En die veranderingen leiden tot het verdwijnen, verschijnen en veranderen van banen. “…de technisch medewerker van straks zal andere verantwoordelijkheden hebben dan die van vandaag”, zo las ik.
Maar de belangrijkste zin was misschien wel “Permanent leren gebeurt voor een belangrijk deel op en tijdens het werk”. In die zin zit wellicht het grootste probleem verscholen dat er de afgelopen jaren voor zorgde dat een leven lang leren zo moeilijk van de grond komt. In ons “traditioneel” denken over leren maken we onderscheid tussen leren en doen, tussen leren en werken. Leren is daarbij een (hinderlijke, maar noodzakelijke) onderbreking van het werk.

Dat lijkt wel wat op de scheiding die we in het MBO maken tussen onderwijstijd (BOT) en stage (BPV). Die gaat uit van een onderwijsmodel waarin we leren op school (tijdens BOT) en het geleerde daarna toepassen in de praktijk (BPV). Om er in die praktijk achter te komen dat de werkelijkheid er anders uitziet dan we op school voorgeschoteld krijgen… Daarom zochten wij naar een manier waarop die praktijk niet volgt op de theorie, maar waarin het leren juist ín die praktijk plaatsvindt. Dat leidde tot de “praktijkroute”. Mocht je nieuwsgierig zijn dan vind je hier een aantrekkelijke presentatie van dat idee: Animatie praktijkroute

Dit denken zou toch ook moeten helpen bij een andere benadering van “een leven lang leren” ofwel, zoals ik het liever ga noemen, “permanente ontwikkeling”. We zien nu ook in de praktijkroutes dat medewerkers van bedrijven belangstelling hebben voor wat onze studenten leren en voor de begeleiding die daarbij geboden wordt. De toegevoegde waarde van een ROC kan wel eens meer zitten in de kwaliteit waarmee leerprocessen begeleid worden. Docenten die individuele medewerkers, maar ook teams begeleiden bij het steeds weer beter worden en het integreren van nieuwe ontwikkelingen in de reële praktijk. Dan is een leven lang leren gewoon hetzelfde als een leven lang werken en meteen ook een voorwaarde om een leven lang aan het werk te blijven…….

MBO-colleges … niet alleen het verkeerde medicijn, maar is de patiënt wel ziek?

Afgelopen week verscheen een brief van de minister van onderwijs aan de tweede kamer. Hierin beschrijft zij hoe ze in de komende tijd de menselijke maat in het MBO wil stimuleren en samenwerking tussen scholen wil bevorderen. Met name dat eerste deel kwam vervolgens stevig in de pers terecht en werd vertaald als “minister wil MBO-instellingen splitsen”.

Op dat onderdeel wil ik hier ook vooral ingaan, maar niet zonder te zeggen dat het vormen van samenwerkingscolleges als instrument om samenwerking te bevorderen in mijn ogen veel mogelijkheden biedt, mits het ook leidt tot afschaffing van de nodige regelgeving die die samenwerking tot nu toe weliswaar niet onmogelijk maakt, maar zeker ook niet bevordert.

Maar goed … die menselijke maat. Daarvoor presenteert de minister een drietal samenhangende oplossingen waarmee dit, ook volgens de minister complexe, probleem opgelost zou moeten worden.

Eerst maar eens het probleem en de analyse van dat probleem. Dat het op dat gebied niet heel stevig staat, blijkt voor mij al uit een van de eerste zinnen hierover. Daarin wordt gesproken over “het onbehagen (bij veel betrokken partijen) over de grote mbo-scholen, de ‘leerfabrieken’. JAMMER, maar hier wordt al direct een blunder gemaakt! De term “grote mbo-scholen” zegt iets over aantallen (studenten, met name). De term “leerfabrieken” zegt iets over de kwaliteit van hoe het eraan toegaat in school. Door dat in één zin aan elkaar te koppelen wek je de indruk dat dat direct samenhangt. Daar is echter geen enkel bewijs voor.

De conclusie dat het onderwijs niet te grootschalig mag zijn, wijst dan ook wel in de richting van actie om leerfabrieken te voorkomen, maar zegt niets over de omvang van de organisaties waarin dat leren plaatsvindt.

Het wordt er overigens niet sterker op als de minister voor de zoveelste keer komt met het voorbeeld van Amarantis om haar betoog te staven. Ook inhoudelijk niet als zij beweert dat daar “onderwijskwaliteit en belangen van studenten ondergeschikt (waren) aan het vergroten van het marktaandeel.” Dat is een prima argument om nog eens goed te kijken naar het concurrentiedenken en de ruimte voor marktwerking waar we in de publieke sector steeds weer mee geconfronteerd worden. Maar daarover schrijft de minister later weer dat ze dat, onder de noemers “diversiteit” en “keuzevrijheid” juist graag in stand houdt.

Kortom, een tekortschietende probleemstelling en wankele analyse. Wellicht niet vreemd, want het is ook niet eenvoudig. De minister schrijft het zelf: “We zien dat grote instellingen de menselijke maat in het onderwijs proberen te versterken”. Ze willen wel, aldus de minister, maar het is ook erg complex. Vreemd dat ze zo’n complex probleem op zo’n eenvoudige wijze denkt op te lossen ….

Dan maar eens kijken naar de oplossingen die de minister in haar brief presenteert. Dat zijn er drie:

  1. Grote instellingen moeten zich opsplitsen in “kleinschalige mbo-colleges”.
  2. Scholen moeten zich, in het kader van de kwaliteitsafspraken, verantwoorden over de wijze waarop zij zich kleinschalig organiseren.
  3. De instelling van een collegedirecteur als onderwijskundig leider moet leiden tot hogere kwaliteit.

MBO-colleges

Instellingen die groter zijn dan 5000 studenten moeten zich opsplitsen en komen tot een gemeenschap van mbo-colleges. Die kleinere eenheden zouden moeten leiden tot kleinschalig en herkenbaar onderwijs.

De minister haalt enkele voorbeelden aan van instellingen die zich al in deze richting ontwikkelen. Zij wil hen graag de wind in de rug geven. Maar …

  • Ervaren deze scholen dit ook daadwerkelijk als wind in de rug?
  • Is de geschetste problematiek in deze scholen ook daadwerkelijk niet of minder aanwezig? Hoe is dat in vergelijking met andere scholen die kleinschaligheid op een andere manier vormgeven?
  • Waarom met het steunen van een aantal goede voorbeelden gebeuren in de vorm van een verplichting voor iedereen?

“Want studenten presteren beter als ze het gevoel hebben dat ze door docenten gekend, gehoord en gemist worden”, aldus de brief van de minister. Dat is waar en wordt ook door onderzoek onderschreven. Maar gaat dat lukken in mbo-colleges van enkele duizenden studenten?

Voorlopig blijf ik denken dat het zaak is om onderwijs in te richten rondom teams die verantwoordelijk zijn voor een of enkele (samenhangende) opleidingen. Daarbij denk ik aan een omvang die bovenstaand citaat mogelijk maakt. Maar dan organiseer je op een heel andere schaal dan de schaal van een mbo-college. En dat zegt (nog) niets over de grootte van de overkoepelende organisatie, of dat nu een mbo-college of een ROC heet te zijn.

Kwaliteitsafspraken

Nog niet zo lang geleden is het mbo gestart met het maken en realiseren van zogenaamde kwaliteitsafspraken. Rondom een aantal thema’s zijn kwaliteitsplannen gemaakt die op de desbetreffende gebieden moeten leiden tot hogere kwaliteit. Daarvoor krijgen scholen extra middelen, deels prestatieafhankelijk.

Het thema “kleinschaligheid” lijkt nu toegevoegd te worden aan de onderwerpen die in het kwaliteitsplan aan bod moeten komen. Maar we zijn net begonnen! Zullen we eerst eens een keer kijken of dat wat we hiermee willen bereiken, kwaliteitsverbetering, ook daadwerkelijk bereikt wordt?

Op deze manier lijkt het idee van kwaliteitsafspraken en –plannen vooral een instrument waarmee scholen gedwongen worden om zich steeds uitgebreider te verantwoorden over onderwerpen die de minister aangepakt wil zien worden.

Die verantwoordingslast wordt overigens, als de minister haar zin krijgt, ook op een andere manier sterk vergroot. Het vormen van mbo-colleges is namelijk niet verplicht. Onder voorwaarden is het mogelijk af te wijken (instemming OR en SR, onderwijskundige argumenten en kwaliteit op orde). Maar … zelfs als aan die voorwaarden is voldaan dient hierover verantwoording afgelegd te worden in het jaarverslag.

Collegedirecteur

De collegedirecteur is een nieuwe functie, te plaatsen tussen CvB en de direct leidinggevenden. In veel scholen zal een dergelijke functie, onder een andere naam, al bestaan (vestigingsdirecteur, sectordirecteur, onderwijsdirecteur, …). De minister ziet de collegedirecteur als een antwoord op de roep om meer onderwijskundig leiderschap.

Dat laatste is overigens terecht, want een belangrijk onderdeel van de kwaliteitsverbetering waar de scholen mee bezig zijn.

Maar moet dat leiderschap bij een collegedirecteur komen te liggen, met de verantwoording over enkele duizenden studenten (en dus ook honderden docenten)? Moet dat niet veel meer liggen in de onderwijsteams en bij degene die direct verantwoordelijk is voor begeleiding van en leiding aan de onderwijsteams?

Conclusie

Het Nederlandse onderwijsbestel is een bijzonder bestel met een grote mate van autonomie voor scholen en schoolbesturen. Dat heeft voor- en nadelen. Als dat leidt tot slechte kwaliteit moet de minister in kunnen grijpen. Het gaat immers om ónze jeugd, ónze maatschappij (en ónze belastingcenten).

Maar deze ingreep is te drastisch, lost een probleem op dat op veel plaatsen niet bestaat (zie ook de interviews met studenten in de afgelopen dagen) en denkt een complex cultuurprobleem op te lossen met een simpele structuuringreep… dat heeft nog nooit gewerkt en dat had de minister toch wel geleerd mogen hebben.

Bedrijfsscholen… de oplossing of het symptoom?

“Bedrijven met eigen school krijgen straks rechtstreeks geld van de overheid”

Aldus de kop in een artikel in het Financieel Dagblad van woensdag 11 november. Wie doorleest, ontdekt dat de krant bronnen heeft die melden dat et ministerie van OC&W plannen heeft om een proef te beginnen met het rechtstreeks financieren van bedrijven die MBO-opleidingen verzorgen. Het is nog maar een plan en een proef kan zelden kwaad, maar toch heb ik ernstige twijfels….

Nou ontstaat zo’n plan nooit voor niks. Blijkbaar is er een reden om aan de huidige praktijk te twijfelen. Maar zijn de bedrijfsscholen nou het symptoom dat ons aan het denken moet zetten? Of zijn ze direct al de oplossing?

Voor welk probleem is dit een oplossing?
“… dat ondernemers soms veel beter en sneller in staat zijn jongeren gericht op te leiden voor de arbeidsmarkt dan mbo’s”, aldus VVD-Kamerlid Anne-Wil Lucas.
Is dat zo? Waar blijkt dat uit?
En als mbo’s dat niet goed doen, terwijl het een van hun primaire opdrachten is, dan moeten we volgens mij nadenken over de manier waarop we dat kunnen verbeteren. Hebben mbo’s onvoldoende oog voor ontwikkelingen in de omgeving? Wat betekent eigenlijk “gericht” opleiden? Is dat een smalle opleiding om te voldoen aan de vragen van vandaag en morgen? Maar hoe zit het dan met de mogelijkheden van jongeren om ook een antwoord te zijn op de vragen van overmorgen en volgende week? Die kunnen immers wel eens heel anders zijn.
Is het in die bedrijfsscholen echt allemaal zoveel beter? Of hebben zij hun pr en lobby beter voor elkaar?

Waardoor wordt die trage reactie overigens veroorzaakt?
Denk eens aan de rechtspositie van docenten in de onderwijsinstellingen tegenover de ruimte die bedrijfsscholen hebben. Die laatsten kunnen per jaar hun behoefte in kaart brengen en de benodigde mensen, via de mbo’s, inhuren. De structurele verplichtingen, inclusief eventueel wachtgeld, ligt dan bij de onderwijsinstellingen. Hoe gaat dat als er straks sprake is van rechtstreekse bekostiging?

Bij dit voorstel wordt een beroep gedaan op een vorm van gelijke behandeling? Maar hoe gelijk wordt het dan?
Ik wees al op het vraagstuk van rechtspositie. Daar komt nog wel wat bij:
– hoe zit het met de (financiēle) verantwoording? Moeten bedrijven straks aan dezelfde voorwaarden voldoen? Hoe gaan zij dan een scheiding aanbrengen tussen besteding van publieke en private middelen? Valt dat daadwerkelijk te controleren? Of kijken we alleen naar de output: het aantal gediplomeerde leerlingen?
– hoe zit het met de vergelijking tussen mbo en hbo? In het artikel lees ik alleen over deze ontwikkeling op mbo-opleidingen. Gaat het ook voor hbo gelden?
– wordt straks ook het particuliere vo-onderwijs in ons land door het rijk bekostigd? Die zeggen immers ook dat ze veel beter aansluiten bij vragen van leerlingen. ouders, omgeving.

Tenslotte nog een meer principiële overweging. Het denken achter dit proefproject lijkt gebaseerd op de overtuiging dat marktwerking en concurrentie helpen bij het leveren van kwaliteit. Op basis van die overtuiging wordt nu al enkele jaren de publieke sector uitgekleed. En waar zien we nu daadwerkelijk betere kwaliteit? In de zorg? Bij de inburgeringscursussen?
Onderwijs hoort een plaats te hebben in het publieke bestel als algemeen toegankelijke, bekostigde voorziening. Uiteraard dient daarbij oog te zijn voor kwaliteit, flexibiliteit, doelmatigheid, etcetera. We hoeven het scholen niet makkelijker te maken dan het is.
Tegelijk kun je je afvragen of dit voor al het onderwijs voor iedereen en altijd moet gelden. Voor bepaalde doelgroepen, bepaalde situaties, bepaalde doeleinden kan het het overwegen waard zijn om meer vraagsturing te organiseren. Daarbij zou je potentiële studenten de beschikking kunnen geven over een opleidingsbudget dat bij publieke, maar ook bij particuliere aanbidders besteed kan worden. Ik denk dat dat een goed instrument kan zijn om eigen verantwoordelijkheid voor employability te stimuleren. Maar dan heb ik het in het algemeen over wat oudere mensen, die in het algemeen werk(ervaring) hebben en verdere stappen willen zetten in hun loopbaan. Dat is een andere doelgroep, die om andere maatregelen vraagt dan de 17-jarige vmbo-er die niet alleen een beroep wil leren, maar ook nog ruimte vraagt (en moet krijgen) om zich te ontwikkelen tot deelnemer aan onze samenleving. Dat is een opdracht die we als samenleving, en dus publiek, aan moeten gaan.

Hoe kleiner, hoe fijner? Ofwel: de zoektocht naar meer (kans op) kwaliteit

In Den Haag denken mensen vaak na over de oplossing van problemen in ons land. Zo ook bij het ministerie van Onderwijs. Daar kijken ze hoe het ervoor staat met ons onderwijs en op welke manier via wetgeving problemen opgelost, of tenminste verkleind, kunnen worden.
Zo zat ik vanmiddag in een gesprek over de (vermeende?) noodzaak om het MBO “kleinschalig en herkenbaar” te organiseren. Daarmee zouden studenten (en docenten) zich meer thuis gaan voelen op MBO-scholen en dat zou dan weer leiden tot beter onderwijs met minder uitval.

De basis voor het gesprek is door het ministerie gelegd in de brief aan de Tweede Kamer van 2 juni 2014 “Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht mbo”.

Een citaat uit deze brief:
“Uit onderzoek, ook in andere onderwijssectoren, blijkt dat het studiesucces van een student toeneemt wanneer hij/zij zich thuis voelt op een school en deel uitmaakt van een (kleine) groep.”
Zie daar een belangrijk uitgangspunt waar het ministerie haar denken op baseert. Ik herken er wel iets in, dus laten we maar aannemen dat deze bewering hout snijdt, alhoewel die prestaties toch ook wel beïnvloed zullen worden door de kwaliteit van het onderwijs, de docenten, de leeromgeving.

Waar ik moeite mee heb is de eenvoudige relatie die gelegd wordt tussen de omvang van een school en de mate waarin studenten zich thuis voelen. Iedereen is het er wel over eens dat het van belang is voor dat “thuis voelen: dat studenten de anderen kennen en door anderen gekend worden.
Maar bestaat er een direct verband tussen het gevoel van gekend worden en de omvang van de school. Moet iedereen de student dan kennen? Moeten alle studenten elkaar kennen?
Kennen en gekend worden is van belang, maar naar mijn mening geldt dat voor de kring die direct om de student heen bestaat: medestudenten en het verantwoordelijke team van docenten. Deze kring kan niet oneindig groot zijn. Op onze school streven we naar ongeveer 250 studenten en een daarbij passend team van 10-12 mensen.
De verbinding met de omvang van de school wordt bepaald door het aantal van deze kringen. Het maximum dat daaraan verbonden is durf ik niet te stellen. Wel denk ik dat dat maximum meer bepaald wordt door de organiseerbaarheid van de school dan door de (ervaren) kwaliteit.

Een (of “de”) oplossing waar OCW over nadenkt om die kleinschaligheid en herkenbaarheid te organiseren is de “gemeenschap van MBO-colleges”: “Tijdens de MBO Tour zag ik dat er op veel plaatsen geprobeerd wordt om het onderwijs kleinschalig te organiseren binnen een roc. (…) Ik vind deze ontwikkeling een goede zaak en zal daarom een nieuw bestuurlijk model introduceren: de gemeenschap van mbo-colleges, waarbinnen het onderwijs wordt georganiseerd in aparte colleges. De colleges kunnen zijn gericht op een bepaalde branche of sector.”

Een paar opmerkingen over deze oplossingsrichting, die ik overigens op geen enkele manier zou willen verbieden. Hoe meer keuze, hoe meer kansen….

  • Worden hier de begrippen kleinschalig en klein wel goed onderscheiden? Terecht spreekt de minister haar bewondering uit voor ontwikkelingen binnen ros’s die moeten leiden tot kleinschaliger georganiseerd onderwijs. Maar waarom zouden deze mbo-colleges dat bevorderen? Zijn dat niet “gewoon” kleinere scholen? En wat is dan “klein”. Als je 20.000 studenten verdeeld over vijf of zes colleges heb je nog steeds scholen van enkele duizenden studenten. Bepaald geen garantie voor een thuisgevoel, zo lijkt me.,
  • Waarom wordt gekozen voor een verzameling van opleidingen “gericht op een bepaalde branche”. Dat lijkt goed voor de herkenbaarheid, maar in de wereld om ons heen zien we grenzen tussen branches steeds meer vervagen. Het vergroten van de afstand tussen sectoren in onze scholen is dan een tegengestelde beweging, waarvan het maar de vraag is of deze de herkenbaarheid vergroot, bekeken vanuit het perspectief 2015 en niet 1995. Moeten we in onze scholen niet meer ruimte maken voor netwerken van onderwijsteams die multisectoraal samenwerken met de omgeving (die dat vaak al lang doet)?

Het wordt weer tijd voor een overeenkomst tussen de mogelijke plannen van OCW en mijn gedachten … Voor beter onderwijs is onderwijskundig leiderschap cruciaal. Het ministerie belegt dat leiderschap bij de “collegedirecteur”. Deze is tevens het boegbeeld van het college en aanspreekpunt voor bedrijven, overheid en ouders. Hierover is in de genoemde kamerbrief het volgende te vinden: “Met dit bestuurlijk model beoog ik ook het onderwijskundig leiderschap binnen het nieuw te vormen mbo-college een stimulans te geven. Dat doe ik door de introductie van de collegedirecteur.“
Het is van groot belang dat het management zich richt op de kwaliteit van het onderwijs, een ondersteunende organisatie en een intensieve dialoog met het bedrijfsleven. In veel ROC’s is dat belegd bij directeuren, al dan niet in combinatie met opleidingsmanagers (of welke naam dan ook). Maar waarom moet de functie van collegedirecteur zoveel nadruk krijgen? Voor welke deur die nu nog gesloten blijft heeft deze nieuwe functionaris de sleutel in handen. Hoe verhoudt deze rol zich tot de ontwikkeling van teams die, conform het professionele statuut, steeds meer verantwoordelijkheid krijgen en nemen voor de inrichting van het onderwijs en de kwaliteit waarmee dat uitgevoerd wordt? Zou dat niet moeten leiden tot:

  • onderwijskundig leiderschap dat dichtbij, of zelfs ín, het team vorm krijgt
  • een organisatie die zich toespitst op de ondersteuning van teams en het gesprek voert met teams over de randvoorwaarden om onderwijskwaliteit te leveren
  • rechtstreekse input in de teams vanuit bedrijven en samenwerking met bedrijven bij de realisatie van modern beroepsonderwijs

Laten we leidinggevenden, met welke titel dan ook, de focus laten leggen op het realiseren van deze ambities. Dan komt het met dat thuisgevoel ook wel goed (of tenminste beter).

Bestuurder laat je zien

“Onderwijsbestuurders gaan gesprek uit de weg” luidde de kop boven een ingezonden artikel in het Parool van afgelopen donderdag (22-10). In het stuk schrijft Rik Seveke, programmamaker onderwijs van De Balie, over zijn activiteiten in dit debetcentrum waar het vaak over onderwijs gaat. Bij die gesprekken zijn velen betrokken als deelnemer en/of toeschouwer. Maar, zo constateert Seveke, “de enigen die zich hieraan onttrekken en daarmee onderwijsontwikkeling belemmeren zijn de bestuurders”. Even verder over diezelfde bestuurders: “Zelden komen zij in de school of in de klas. Door permanent het gesprek met onderwijsprofessionals uit de weg te gaan ontbreekt er een cruciale schakel in de ontwikkeling van onderwijs in Nederland.”
“Als onderwijsbestuurder kom ik bijna dagelijks op scholen en spreek ik veel ouders”, zo luidde een deel van de herkenbare, maar ok voorspelbare reactie in dezelfde krant vandaag. Daarin dient Herbert de Bruijne, CvB-voorzitter in het primair onderwijs, Seveke van repliek. Eerlijk is eerlijk, zo luidde ook mijn eerste, impulsieve reactie. Gewoon omdat het zo is. Als CvB kiezen wij er bewust voor om ruimtes te gebruiken die midden in het onderwijsgebied liggen. Naast onze meest gebruikte overlegruimte zit een gewoon klaslokaal. De gangen waar we doorlopen worden vooral gevuld door studenten en docenten op weg van en naar onderwijsruimten.

Maar wat helpt het als ik tegen de stelling van Seveke inbreng dat hij, wat mij betreft, ongelijk heeft. Moeten we discussie laten gaan over het deel van de onderwijsbestuurders dat wel of niet beantwoordt aan het beeld dat Seveke ons voorspiegelt? Van mij mag de Bruijne o die manier reageren, maar ik doe er niet aan mee. Het heeft namelijk geen enkele zin. Iedereen weet dat er betere en minder goede voorbeelden zijn. Wat dat betreft zijn onderwijsbestuurders net mensen … je hebt ze in vele soorten en maten.

Wat wel telt is dat Seveke ons een beeld voorspiegelt dat we, helaas, maar al te vaak tegenkomen. Dat van (onderwijs)bestuurders in een ivoren toren, ver weg van de plaats waar het echte werk uitgevoerd wordt. Ik kan me in dat beeld niet herkennen, maar het is natuurlijk niet zomaar ontstaan. En zoals altijd, zo’n imago komt te paard, maar gaat te voet. Alleen door gedurende lange tijd, steeds weer herhalend, een andere werkelijkheid neer te zetten, kunnen we hopen dat er een nieuw beeld ontstaat.
En dat moet niet op de eerste plaats gebeuren omdat we als bestuurders last hebben van die negatieve beeldvorming. Het is pure noodzaak omdat het aangaan van het gesprek een belangrijke kern van ons werk is. Daarover iets meer …

Belangrijk deel van je werk als bestuurder is kijken naar de koers die je als instelling op lange termijn wilt volgen. Dat bepaal je niet zomaar. De koers van het onderwijs zal altijd een reactie zijn op datgene wat in de omgeving van scholen gebeurt en de vragen die dat oplevert. De enige manier om dat goed in beeld te krijgen is het tegenovergestelde van de stelling van Seveke. Niet het gesprek uit de weg gaan, maar juist het gesprek gaan voeren.
Begin dit kalenderjaar startten wij op school aan de afronding van een zogenaamde “koersplanperiode”. Een periode van drie jaar die gedekt werd door een koersplan dat we voor die jaren geschreven hadden. Daarin beschreven we wat we zagen als belangrijkste uitdagingen voor die periode en wat we bij het omgaan met die uitdagingen voor elkaar wilden krijgen.
Nou geloven wij niet zou in SMART-doelstellingen waarvan je met behulp van een checklist aan het einde van de reis controleert of ze bereikt zijn. Een koersplan is geen projectplan… het is een reisplan dat weliswaar een richting en ambities definieert, maar tegelijk voortdurend verandert onder invloed van wat zich in de school en in de omgeving van de school afspeelt. De periode van zo’n plan kan op een gegeven moment aflopen, maar daarmee is de reis nog niet beëindigt. Wat we wilden was dus vooral antwoord vinden op de vraag of ons reisdoel nog steeds hetzelfde was en of we in de afgelopen jaren wat dichterbij gekomen waren.
Om daar achter te komen bestaat maar één manier: de vraag stellen! En dat deden we. Bij de verschillende opleidingen werden gesprekken georganiseerd waaraan docenten, studenten en mensen uit het bedrijfsleven deelnamen. En uiteraard deed het CvB mee, graag zelfs! We kozen wel voor een bepaalde rol, die vooral bestond uit luisteren en vragen stellen. We waren namelijk erg nieuwsgierig naar de gesprekken die gevoerd werden. Waren de verschillende groepen het snel met elkaar eens? Of hadden ze juist heel verschillende belevingen van de afgelopen periode? En bestonden er grote verschillen tussen verschillende (groepen van) opleidingen? Of kwamen dezelfde problemen steeds weer terug?

Op grond van wat we hoorden tijdens deze gesprekken, trokken we als CvB voorzichtige eerste conclusies. Om daarmee ook weer het gesprek aan te gaan… hadden we het goed begrepen? Waren dit inderdaad de cruciale kwesties waar we in de komende jaren mee aan de slag moesten gaan? Waren dat ook de zaken waar docenten warm voor liepen? Zou het bedrijfsleven meewerken om hier oplossingen voor te bedenken? Voelden studenten zich geholpen als we deze zaken aan zouden gaan pakken?

Het is een simpel voorbeeld. Ik ben ervan overtuigd dat er zo veel meer te vinden zijn. En ze geven volgens mij de kern van ons werk aan: het gesprek op gang brengen, de juiste zaken ter discussie stellen, luisteren en aan de slag met de reacties en antwoorden. Maar ook: zorgen dat de vensters van de school open blijven staan, zodat we alles doen met het oog op hetgeen zich in de buitenwereld afspeelt.
En om dat te doen moeten we dat gesprek niet alleen in de school voeren, maar juist ook daarbuiten. Ouders, bedrijven, overheden, andere spelers in de omgeving voeden ons om onderwijs mee vorm te geven, om medewerkers te inspireren maar ook te confronteren, om met elkaar te bouwen aan (nog) beter onderwijs dat klaar is voor de toekomst.Bestuurder laat je horen


Mijn laatste tweets

Oeps: Twitter reageert niet. Wacht svp een paar minuten en ververs deze pagina.

Archief

Categorieën