Posts Tagged 'OCW'

Voor tweede keer stoten aan dezelfde steen? Geloof in marktwerking onderwijs blijft bestaan

Op 29 januari nam ik deel aan een rondetafelgesprek van de kamercommissie van OCW. Onderwerp was de ontwikkelingen rondom volwasseneneducatie. Een onderwerp waar verkeerde dingen gebeuren terwijl veel te weinig mensen zich er druk om maken. Hier mijn tekst:
Bijdrage Ronde Tafel Gesprek Volwasseneducatie (29-1-2014)

Problemen/uitdagingen
In de afgelopen jaren is de focus van VE steeds scherper geworden. Daarmee is ook veel verloren gegaan aan opleidingen en cursussen die zich in de volle breedte richtten op het optimaliseren van participatiemogelijkheden van desbetreffende doelgroepen.
In de afgelopen jaren was sprake van een forse terugloop van beschikbare middelen. OP macroniveau van 350M naar 50M; op de instelling waar ik werk van ongeveer 5,7M naar 1,5M (VAVO isnin beide bedragen niet meegenomen!).
De beperkte middelen noodzaakten tot het maken van keuzes en daarmee tot het aanscherpen van de focus. Nu is die focus met name gericht op het thema “laaggeletterdheid”.

Aanpak laaggeletterdheid
Wij hechten grote waarde aan de professionaliteit van de uitvoering als we spreken over laaggeletterdheid. Het gaat hier om een vak dat niet eenvoudig overgenomen kan worden door vrijwilligers, ook niet nadat zij een beperkte mate van scholing ontvangen hebben. Misschien moeten we die bijzondere term “educatie” wel heroverwegen. Daarmee wordt voortdurend een onderscheid gemaakt met al het overige “onderwijs”. Maar dit is gewoon een vorm van onderwijs, zoals voortgezet, hoger, universitair …
Let wel, we spreken hier niet (meer) over het aanleren van dagelijkse taalvaardigheden, zoals we dat begin jaren tachtig kenden bij het lesgeven aan zogenaamde Nieuwe Nederlanders. Als vrijwilliger kun je iemand prima het verschil tussen een tafel en een stoel aanleren. Maar het taalniveau waarop iemand in Nederland volwaardig kan participeren gaat over andere dingen. Over abstracte begrippen, over juiste toepassing van grammaticale regels, over semantische nuances, over het adequaat omgaan met een steeds verder gedigitaliseerde (taal)omgeving.
Het is niet voor niets dat in het onderwijs zoveel aandacht aan taal- en rekenniveau besteed wordt. Voor volwaardige kansen op participatie, en zeker voor een reële kans op werk, worden op dit vlak forse eisen gesteld. Dat kan slechts waargemaakt worden als ook de begeleiding aan hoge professionele eisen voldoet.
Op de basisschool krijgen jongeren acht jaar de tijd om zich, onder professionele begeleiding, deze vaardigheden eigen te maken. Volwassenen krijgen minder tijd en ook aan de kwaliteit van de begeleiding dreigt geknabbeld te worden,
Onze afdeling voor volwasseneneducatie heeft in de afgelopen jaren, samen met gemeenten, gewerkt aan de ontwikkeling van een stevige infrastructuur. Daarbij werden lessen gegeven op plaatsen die zich zo dicht mogelijk bij de doelgroep bevonden. Daarbij ging het niet per definitie om schoolgebouwen, maar in principe om locaties die door de doelgroep als laagdrempelig beschouwd worden. Denk aan buurthuizen, verenigingsgebouwen, bibliotheken, basisscholen, etc.
Met name op het platteland dreigt de verlaging van het beschikbare budget te leiden tot een afbraak van deze dringend gewenste fijnmazige infrastructuur.

Effecten bekostiging
Al eerder wees ik op de forse terugloop van het beschikbare budget voor volwasseneneducatie. Het is niet meer dan logisch dat het aanbod daardoor verschraalt. Wij zijn blij met het gegeven dat in elk geval de VAVO-middelen zijn veiliggesteld voor de komende periode. Daarmee kan deze voorziening, die een belangrijke rol speelt in het toeleiden naar een hoger kwalificatieniveau van bepaalde groepen, in stand blijven.
Het resterende, beperkte budget voor educatie blijft nu bij de gemeente. Zijn zijn vrij in het kiezen van de uitvoerder. Daarmee komt het budget op de vrije markt, vergelijkbaar aan de ontwikkelingen rondom inburgeringsmiddelen in de periode rond 2007-2008. Blijkbaar hebben we daar weinig van geleerd. Naast het mogelijke principiële standpunt dat een dergelijke publieke voorziening niet onderhevig moet worden aan de vrije marktwerking, hebben we ook gezien dat deze beweging een nadelig effect heeft op de kwaliteit en het voorzieningenniveau.
Veel tijd (en geld!) gaat zitten in omslachtige aanbestedingsprocedures. Veel gemeenten dachten goedkoper uit te zijn, maar bleken een kat in de zak gekocht te hebben. Naast publieke instellingen en kwalitatief hoogwaardige private opleiders, vonden ook de zogenaamde “vrije jongens” deze doelgroep. Met personeel dat gebukt ging onder zeer matige arbeidsvoorwaarden konden zij trajecten aanbieden waar, zeker met de onderwijs-cao, niet tegen te concurreren viel.
Het gefaseerd toebrengen van de middelen naar de vrije markt is voor scholen een welkome maatregel. Zowel met het oog op zorgvuldig omgaan met personeel als op het inspelen op de nieuwe situatie biedt dit meer mogelijkheden. Het blijft echter een uitsmeren van de pijn. De pijn wordt er in totaal nauwelijks minder van.
De beperkte middelen die gemeenten krijgen betekenen ook, zeker in combinatie met andere bezuinigingsopdrachten die zij moeten realiseren, dat kansen voor jongeren en ouderen die niet als vanzelf mee kunnen in het scholingssysteem dat we in Nederland kennen, steeds kleiner worden. Scholen komen steeds meer buiten spel te staan als het deze groep betreft. Gemeenten hebben steeds minder middelen beschikbaar om alternatieven te ontwikkelen en te financieren waarmee deze doelgroepen alsnog de draad van “leven en leren” op kunnen pakken.

Een cultuuromslag vragen is geen veroordeling uitspreken

Wat een hoon oogstte de minister van OCW toen zij, samen met haar staatssecretaris, pleitte voor een cultuuromslag in het onderwijs en dan met name bij docenten. Kenmerkend voor die omslag zou zijn dat docenten meer en beter gaan samenwerken, vaker bij elkaar in de klas kijken, stevig werk maken van hun professionalisering. Het idee kwam onder andere aan bod tijdens een interview: http://www.nu.nl/politiek/3370914/bussemaker-wil-cultuur%E2%80%93verandering-leraren.html

De reacties waren, met name vanuit de doelgroep, overwegend negatief en te verdelen in twee categorieën:

  1. – Dat doen we al.
  2. – Daar hebben we geen tijd voor.

Twee categorieën die elkaar volgens mij tegenspreken. Dat is natuurlijk opmerkelijk. Maar wat me meer opvalt is het gebrek aan bewustzijn dat spreekt uit deze reacties. Een gebrek aan reflectie. Waar komt het pleidooi van de minister vandaan? Waarom zou je het wél moeten omarmen?

In plaats daarvan volgen betogen over onvoldoende tijd, te veel lessen, te grote klassen en natuurlijk Finland, waar het allemaal beter geregeld is. Een en ander komt bij elkaar in een weblog: http://wonderijs.wordpress.com/2013/03/17/over-de-beleidsvoornemens-van-jet-bussemaker-en-sander-dekker-onze-bewindslieden-van-onderwijs/

Ik zou de ideeën van OCW anders benaderen.

Het pleidooi van de minister maakt duidelijk dat wat haar betreft kwaliteit van onderwijs direct samenhangt met de kwaliteit van de professional in de klas, de docent dus. Waarom omarmen die doecenten dit gegeven niet? Waarom laten ze niet zien hierin ook hun eigen verantwoordelijkheid te willen nemen in plaats van constant te wijzen op de verantwoordelijkheid van anderen?

Er zijn natuurlijk talloze docenten die dat wel doen. Die blij zijn met de erkenning die blijkt uit het pleidooi van Bussemaker. Die dat ook dagelijks mét hun collega’s omzetten in actie. Helaas komen we die in de media nauwelijks tegen (te druk?).

Uiteraard mogen docenten iets terug verwachten. Fatsoenlijke werkomstandigheden, behoorlijke toerusting, etcetera … geen onfatsoenlijke of irreële vragen. Volgens mij ook geen vragen waar geen luisterend oor voor te vinden is. Integendeel, zo goed als veel docenten zie ik veel leidinggevenden zoeken naar manieren om goed onderwijs in de school mogelijk te maken.

Het kan best zijn dat we het druk hebben. Maar ik wil er niet aan dat er geen ruimte te maken valt voor een goed gesprek over goed onderwijs. Een gesprek tussen docenten onderling én tussen docenten en schoolleiding. En dat goede gesprek is het begin van elke vorm van kwaliteitsverbetering.


Mijn laatste tweets

Oeps: Twitter reageert niet. Wacht svp een paar minuten en ververs deze pagina.

Archief

Categorieën